Decyzją Sejmu, 11 lipca jest od tego roku Dniem Pamięci o Polakach – ofiarach ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Kresach Wschodnich II RP.

Centralne obchody odbędą się w Warszawie. Weźmie w nich udział m.in. wicepremier, minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz.

Rozpoczną się o godz. 10 mszą w Katedrze Polowej Wojska Polskiego w intencji ofiar ludobójstwa na Kresach oraz poległych, zmarłych i żyjących żołnierzy 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK.

O godz. 12 odbędzie się apel pamięci połączony ze składaniem wieńców pod Pomnikiem Ofiar Ludobójstwa na Skwerze Wołyńskim, a o 13.30 – składanie wieńców i kwiatów pod Pomnikiem 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK na tym samym skwerze.

Krwawa niedziela 

82 lata temu, 11 lipca 1943 roku, podczas „krwawej niedzieli” oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii przypuściły skoordynowany atak na blisko sto polskich miejscowości Wołynia. Było to apogeum zbrodni popełnionej na Polakach przez ukraińskich nacjonalistów w czasie II wojny światowej. Przeszła ona do historii jako „zbrodnia wołyńska” lub „rzeź wołyńska”.

Tylko 11 lipca 1943 mogło zginąć około 8 tysięcy Polaków, głównie kobiet, dzieci i starców. Ginęli od kul, siekier, wideł, noży i innych narzędzi, często zgromadzeni w kościołach podczas mszy.           

Według szacunków Instytutu Pamięci Narodowej, w latach 1943-1945 na Wołyniu, w Galicji Wschodniej i na Lubelszczyźnie z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło około 100 tysięcy obywateli II Rzeczpospolitej. Po stronie ukraińskiej liczba ofiar wyniosła od 10 do 12 tysięcy, wskutek samoobrony i akcji odwetowych Polaków. Ukraińcy byli też mordowani przez swoich rodaków za udzielenie pomocy polskim sąsiadom lub za odmowę wykonania rozkazu zabicia członka własnej rodziny.                   

Święto państwowe 

11 lipca po raz pierwszy jest obchodzony Narodowy Dzień Pamięci o Polakach - Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to święto państwowe wprowadzone ustawą, przyjętą przez Sejm 4 czerwca 2025 roku. Ma na celu oddanie hołdu ofiarom tragicznych wydarzeń z lat 1939-1946, kiedy to nacjonaliści ukraińscy z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN), Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz innych formacji dopuścili się na ludności polskiej masowych mordów, uznanych za zbrodnię ludobójstwa.           

Z około 2500 miejscowości, w których w 1939 roku mieszkali w województwie wołyńskim Polacy, wskutek działań OUN-UPA około 1500 przestało istnieć - zostało spalonych, zniszczonych. Rzeź wołyńska została zaplanowana i przeprowadzona przez OUN i UPA. Dokumenty sprawców dowodzą, że była antypolską czystką etniczną.           

Historycy polscy i ukraińscy często różnią się w ocenie rzezi wołyńskiej, między innymi w kwestii liczby ofiar oraz opisów wydarzeń. Ukraińscy historycy nierzadko prezentują pogląd o patriotycznych motywach działania UPA. Z kolei polscy badacze podkreślają, że nie można stawiać znaku równości między polskimi akcjami odwetowymi a zorganizowaną antypolską akcją OUN-UPA.

W 2020 roku IPN udostępnił internetową Bazę Ofiar Zbrodni Wołyńskiej. Obecnie na stronie jest dostępnych ponad 45 tysięcy wpisów. Baza jest systematycznie rozbudowywana.

Do dziś znamy zaledwie 5 procent miejsc pochówku ofiar zbrodni. Większość spoczywa w bezimiennych dołach śmierci. Wiosną (2025) przeprowadzono ekshumacje na terenie dawnej wsi Puźniki na Wołyniu, gdzie w lutym 1945 roku ukraińscy nacjonaliści wymordowali od 50 do 120 Polaków. Pobrano też materiał genetyczny do dalszych badań.       

Czytaj też: Dwa zgromadzenia i przemarsz w centrum miasta [UTRUDNIENIA]