Historia warszawskiej Starówki sięga XIII wieku. Zniszczona podczas II wojny światowej podźwignęła się z ruin, a jej średniowieczny układ zabudowy przetrwał do dziś. Od 1980 roku jest jedynym zabytkiem w Warszawie wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dziś oferuje atrakcje dla każdego: Zamek Królewski, liczne muzea i kościoły, Rynek czy skarpę widokową. Dodatkowo zachwyca kolorowymi kamienicami i malowniczymi zaułkami. Serce stolicy niezmiennie pozostaje jednym z najcenniejszych i najchętniej odwiedzanych zakątków Polski. W weekend 17 i 18 lipca obchodzi swoje 73. urodziny po odbudowie. Miasto przygotowało atrakcje z tej okazji. Podpowiadamy też, jak spędzić czas na Starówce w inne dni.
Historia Starego Miasta sięga przełomu XIII i XIV wieku. To wtedy z inicjatywy Bolesława II – księcia mazowieckiego i płockiego – na skarpie powstały zabudowania Starej Warszawy. Początkowo kamienice były drewniane, jednak w wyniku pożarów, w 1431 roku wprowadzono zakaz budowania z drewna w obszarze miejskim, a więc budynki powstawały z cegły. Wokół prostokątnego placu, obecnego rynku, mieszkali najbogatsi osadnicy. Cały teren otoczony był wałem ziemnym, który w XIV wieku zmienił się na ceglany mur obronny.
Od kiedy Stara Warszawa w 1413 roku stała się stolicą księstwa Warszawskiego, miasto intensywnie się rozwijało. Przybywało mieszkańców, powstawały nowe zabudowania i zabezpieczenia, takie jak fosa czy barbakan. Okres rozkwitu trwał aż do II połowy XVIII wieku. W mieście zaczęło pojawiać się coraz więcej osób z marginesu społecznego, a życie bogatszych sfer przeniosło się na Krakowskie Przedmieście.
W XIX wieku wygląd Warszawy mocno się zmienił, rozebrano część zabudowań, które odgradzały miasto, w tym mury obronne i barbakan. Stara Warszawa miała coraz mniejsze znaczenie. Trwało to aż do 1906 roku, kiedy to Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości zaczęło stopniowo przywracać dawną chwałę tej części miasta. Ostatnim działaniem była rekonstrukcja murów i barbakanu w 1938 roku.
Rok później zaczęła się II wojna światowa, która dla Warszawy była tragiczna w skutkach. W tym czasie zostało zburzonych około 90 procent zabudowań Starego Miasta. Z dwustu sześćdziesięciu domów przetrwało zaledwie sześć. Zniszczono również ulice, oświetlenie, a przede wszystkim w walkach straciło życie wiele Warszawiaków i Warszawianek.
Rynek Starego Miasta w 1945
Zanim zaczęto odbudowywać stolicę, trzeba było miasto zabezpieczyć i odgruzować. Trwały też prace nad planowaniem, projektowaniem, a następnie opracowywaniem już dokumentacji technicznej. Stopniowa rekonstrukcja, w którą zaangażowały się nie tylko władze i instytucje, ale także społeczeństwo, trwała przez 36 lat. Do odbudowy Warszawy wykorzystywano fragmenty, które udało się uratować po wojnie m.in. bramy, mury i malowidła naścienne.
Dziś, zwiedzając Stare Miasto, można dostrzec te autentyczne elementy, a w niektórych budynkach do dziś funkcjonują przedwojenne piwnice. Jednak odbudowa odsłoniła też starsze elementy m.in. oryginalne średniowieczne fragmenty ścian czy portale, które także zostały wkomponowane w nowe budynki.
W 2026 roku przypadają 73. urodziny Starówki, które będą obchodzone 17 i 18 lipca, bo właśnie 22 lipca 1953 roku oficjalnie zakończył się pierwszy etap odbudowy Starego Miasta. Urząd m.st. Warszawy i instytucje, które funkcjonują na Starówce przygotowały atrakcje dla młodszych i starszych. Głównymi są: spektakl dla dzieci, koncerty muzyki różnej od klasycznej po hip-hop, silent disco czy potańcówka. Przewidziano jednak szereg wydarzeń dodatkowych, które umilą przerwy pomiędzy wymienionymi już atrakcjami. Są to wystawy, gry terenowe, warsztaty czy specjalne oprowadzenia po mniej znanych zakątkach starówki.
W obchody zaangażowało się szereg instytucji m.in. Zamek Królewski, Muzeum Karykatury, Muzeum Warszawy, Galeria Sztuki LoVAn, Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych, Galeria Papierówka, Muzeum Literatury czy Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie. A każda z instytucji oferuje swoje własne rozrywki. Pełen program, prawie stu atrakcji, dostępny jest na stronie internetowej.
To wokół niego przez wieki tętniło życie i nadal pozostaje sercem warszawskiej Starówki. Rynek Starego Miasta, bo to o nim jest mowa, nie należy do największych, ma zaledwie 90 na 73 metry, czyli około 0,65 hektara. Jest prawie 10 razy mniejszy od największego rynku w Polsce, który znajduje się w Olecku. Jednak pomimo swych niewielkich rozmiarów jest najpopularniejszą atrakcją w stolicy.
Jego charakterystyczny układ tworzą cztery pierzeje, które w 1915 roku zostały nazwane na cześć postaci Sejmu Czteroletniego. Wschodnia strona nosi nazwę Barssa, na cześć Franciszka Barssa. Zachodnia pierzeja to strona Kołłątaja, upamiętniająca księdza Hugona Kołłątaja. Północna część rynku to strona Dekerta, nazwana na cześć Jana Dekerta. Ostatnia, południowa pierzeja, nosi nazwę Zakrzewskiego i upamiętnia Ignacego Wyssogota Zakrzewskiego.
Centralnym punktem rynku jest pomnik Syrenki Warszawskiej – symbolu stolicy. Rzeźba, została zaprojektowana przez Konstantego Hegla i stanęła na rynku w połowie XIX wieku. Przed II wojną światową zmieniła swoją lokację, dzięki czemu nie została całkowicie zniszczona. Uszkodzenia zostały naprawione, a od 1951 roku ponownie cieszyła oczy Warszawiaków i Warszawianek – początkowo w parku na Powiślu. Później przeniesiono ją w obręb Starego Miasta, jednak na swoje pierwotne miejsce trafiła dopiero w 1999 roku. Obecnie oryginalną Syrenkę Warszawską można obejrzeć po sąsiedzku w Muzeum Warszawy, a na rynku od 2008 roku stoi jej wierna kopia.
Tuż obok Rynku Starego Miasta znajduje się jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc – Plac Zamkowy. To właśnie tutaj historyczne centrum miasta łączy się z reprezentacyjnym Traktem Królewskim. Położony pomiędzy ośmioma ulicami, a jego granice zostały wytyczone na początku XIX wieku.
Charakterystycznym elementem placu jest 22 metrowa Kolumna Zygmunta III Wazy – jeden z najstarszych i najbardziej znanych pomników w Polsce. Powstał w 1644 roku z inicjatywy króla Władysława IV Wazy i upamiętnia jego ojca, który w 1596 roku przeniósł dwór królewski z Krakowa do Warszawy. Niestety kolumna została zniszczona podczas II wojny światowej, jednak sam posąg króla nie uległ poważniejszym uszkodzeniom. Trzon kolumny wykonano od nowa i pomnik w 1949 roku wrócił na swoje miejsce. Poprzednie trzony kolumny są prezentowane przy Zamku Królewskim.
To właśnie on jest najważniejszym budynkiem przy placu Zamkowym. Zamek Królewski – dawna rezydencja władców Polski i miejsce obrad Sejmu. Początki zamku sięgają średniowiecza, jednak jego obecny kształt jest efektem późniejszych modernizacji. To właśnie tutaj uchwalono pierwszą w Europie i drugą na świecie nowożytną ustawę zasadniczą, czyli Konstytucję 3 maja z 1791 roku. W czasie II wojny światowej zamek został zniszczony. Jego odbudowa trwała 13 lat i skończyła się w 1984 roku. Obecnie funkcjonuje tu Muzeum, które przyjmuje zwiedzających i prezentuje odtworzone królewskie wnętrza. W reprezentacyjnych salach zamkowych odbywają się także liczne wydarzenia naukowe i kulturalne. Na chwilę odpoczynku od zwiedzania warto wybrać się do bajecznie zielonych Ogrodów Zamku Królewskiego, które znajdują się na jego tyłach.
Zamek Królewski to nie jedyne muzeum, które można znaleźć na Starym Mieście. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych jest, wspomniane już, Muzeum Warszawy, które w tym roku kończy 90 lat. Jego historia sięga 1936 roku, kiedy powstało jako Muzeum Dawnej Warszawy. Znajduje się w kamienicy po północnej stronie placu (Dekerta). Główna wystawa składa się z ponad 7 tysięcy przedmiotów, które prezentują historię stolicy, rzeczy, ludzi czy wydarzeń. Uzupełnieniem wizyty jest możliwość zejścia do historycznych piwnic, które kryją ślady najstarszej zabudowy Starego Miasta, a także widok na panoramę rynku. Dodatkowo Muzeum otwiera wystawy tymczasowe, jak na przykład 90 przedmiotów na 90. urodziny.
Bezpośrednio na rynku znajduje się także Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza, którego historia sięga 1950 roku. Placówka posiada bogatą kolekcję rękopisów, pierwszych wydań książek, listów, fotografii i pamiątek związanych z pisarzami. Szczególne miejsce zajmuje ekspozycja poświęcona Adamowi Mickiewiczowi, prezentująca życie i twórczość jednego z najważniejszych polskich poetów. Jednak Muzeum prezentuje także zbiory przedstawiające historię literatury takich pisarzy jak: Juliusz Słowacki, Cyprian K. Norwid, Bruno Schulz, Julian Tuwim, Witold Gombrowicz, a także pisarek Marii Dąbrowskiej czy Marii Konopnickiej. Oprócz lokalizacji na Starym Mieście, Muzeum ma jeszcze pięć oddziałów, w tym jeden poza Warszawą, we Wsoli (okolice Radomia).
Na Nowym Mieście, przy ulicy Freta 16, znajduje się Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie. To właśnie w tej kamienicy, w 1867 roku, urodziła się polska uczona. Była pierwszą Polką i pierwszą kobietą w historii, która otrzymała Nagrodę Nobla w 1903 roku, a 8 lat później powtórzyła to osiągnięcie. Jej odkrycie polonu i radu zmieniło historię fizyki i chemii, a także dało początek nowej dziedzinie nauki – radiochemii. Ekspozycja w Muzeum przedstawia zarówno dzieciństwo Skłodowskiej-Curie i jej związki z Warszawą, jak i późniejszą karierę naukową we Francji.
Na najdłuższej ulicy Starego Miasta – Piwnej – mieści się Muzeum Farmacji im. Mgr Antoniny Leśniewskiej. W zabytkowych wnętrzach odtworzono wygląd historycznej apteki, prezentując m.in. dawne meble, naczynia apteczne, narzędzia oraz preparaty wykorzystywane w lecznictwie. W placówce można zapoznać się również z historią jednej z pierwszych na świecie farmaceutek, czyli Antoniny Leśniewskiej. Muzeum jest jednym z oddziałów Muzeum Warszawy.
Jednym z zabytków wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako część Starego Miasta, jest odbudowana po wojnie Bazylika Archikatedralna św. Jana Chrzciciela. Jej historia sięga XIV wieku i jest niesamowicie bogata, na przykład to tutaj Władysław IV Waza zaprzysiągł swoje pacta conventa. Wewnątrz świątyni znajdują się trzy dzwony, a jeden z nich pochodzi z 1730 roku. Obok świątyni znajduje się Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, które prezentuje bogate dziedzictwo sztuki sakralnej. W jego zbiorach znajdują się obrazy, rzeźby, rzemiosło artystyczne oraz przedmioty związane z historią kościoła w Warszawie.
We wcześniej przedstawionej historii była mowa o tym jak przy okazji powstawania miasta, wznosiły się także jego zabezpieczenia. Jednym z ich elementów był Barbakan, który powstał w połowie XVI wieku. Stanowił on ważny element miejskich fortyfikacji, chroniąc bramę prowadzącą do Starego Miasta. Półkolista budowla z czerwonej cegły połączona była z murami obronnymi oraz fosą, tworząc system zabezpieczeń historycznej Warszawy.
Z biegiem czasu Barbakan utracił swoje znaczenie militarne, został częściowo rozebrany, a jego fragmenty stały się podwaliną pod inne zabudowania. Zachowane fragmenty zostały zniszczone w trakcie II wojny światowej. Po zakończeniu walk podjęto jego odbudowę, która zakończyła się w 1954 roku.
Obecnie w Barbakanie znajduje się wystawa Muzeum Warszawy poświęcona obronności stolicy, którą można oglądać w sezonie letnim. Oglądając zabudowania, warto przejść się wzdłuż murów obronnych, które przenoszą nas do historycznej Warszawy.
Uzupełnieniem spaceru po Starówce, jest z pewnością wizyta na skarpie wiślanej, skąd rozpościera się niesamowita panorama Warszawy. Można stąd zobaczyć Stadion PGE Narodowy, Wisłę oraz warszawską Pragę. Na metalowym ogrodzeniu zawieszone są liczne kłódki, które są symbolem trwałej miłości zakochanych. Znajduje się tu także rzeźba Stanisława Czarnowskiego "Siłacz”, która powstała w 1908 roku, a swoje miejsce na skarpie zajmuje od 1972 roku. Miejsce to służyło w czasach królewskich jako wysypisko, stąd jego nazwa – Gnojna Góra.
To nie jedyny taras widokowy Starego Miasta. Z dzwonnicy kościoła św. Anny roztacza się piękny widok na plac Zamkowy, Zamek Królewski, zabudowania starówki, Kolumnę Zygmunta III Wazy, ulicę Krakowskie Przedmieście i fragmenty muru obronnego, a w oddali można dostrzec współczesne wieżowce oraz Pałac Kultury i Nauki. Właśnie ze względu na zestawienie historycznej i współczesnej Warszawy, jest to jeden z ciekawszych punktów widokowych w stolicy.
Jedną z atrakcji, która nie znajduje się na samym Starym Mieście, ale w jego bliskich okolicach, jest Multimedialny Park Fontann na Podzamczu. Co roku, w sezonie letnim, prezentowane są tu nowe animacje. Jest to niezwykłe widowisko z wykorzystaniem dźwięku, obrazu, świateł i wody. Na wodnej bryzie wyświetlana jest historia, a strumyki wody z fontanny tańczą w rytm muzyki.
Pokazy odbywają się w piątki i soboty, rozpoczynają się o 21:30 w lipcu, o 21:00 w sierpniu i o 20:30 we wrześniu, a każdy z nich trwa około pół godziny. W pozostałe dni odwiedzający mogą podziwiać iluminowane fontanny bez oprawy multimedialnej. Tegoroczne widowisko, zatytułowane "Wielkie serce”, jest opowieścią o empatii i wzajemnej życzliwości. Wśród jego bohaterów pojawiają się m.in. Tamara Łempicka, Fryderyk Chopin, Robert Lewandowski i Iga Świątek.
Źródło:
Autor:
RDC /Aleksandra Papuga
Byłeś świadkiem ważnego wydarzenia? Chcesz nam o tym opowiedzieć lub zainteresować nas swoim problemem? Masz ciekawe zdjęcie?
Współtwórz nasz portal!
