Wnikliwa kontrola polskich porodówek objęła lata 2022-2025. Najwyższa Izba Kontroli przyjrzała się 14 szpitalnym oddziałom i dziewięciu poradniom ginekologiczno-położniczym. Wśród skontrolowanych placówek znalazły się mazowieckie podmioty, w tym Szpital Kliniczny im. ks. Anny Mazowieckiej przy ul. Karowej w Warszawie, Powiatowe Centrum Medyczne w Grójcu i SPZZOZ w Ostrowi Mazowieckiej. Wykryto w nich liczne nieprawidłowości.

Lekarze pracowali nawet 96 godzin

Jednym z najbardziej niepokojących ustaleń kontroli NIK są wielodobowe dyżury personelu porodówek. Izba odnotowała 719 przypadków nieprzerwanej pracy lekarzy i pielęgniarek, trwającej dłużej niż 24 godziny. Rekordowe dyżury miały trwać nawet 96 godzin. W warszawskim Centrum Medycznym "Żelazna" (szpital św. Zofii) odnotowano aż 94 przypadki ponad 24-godzinnych dyżurów lekarzy. 

W Grójcu najwięcej "cesarek"

Raport Najwyższej Izby Kontroli wskazuje również na utrzymujący się, bardzo wysoki odsetek cesarskich cięć. W 2023 roku niemal 48 proc. porodów w Polsce zakończyło się operacyjnie, podczas gdy Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje utrzymanie odsetka "cesarek" do 15 proc. W części skontrolowanych placówek cesarskie cięcia stanowiły ponad połowę wszystkich porodów. Mazowiecki podmiot znów jest rekordzistą – w Powiatowym Centrum Medycznym w Grójcu w latach 2022-2025 było to aż 61,8 proc. wszystkich porodów (z 200 w ciągu roku). Najniższy odsetek "cesarek" odnotowano w warszawskim szpitalu św. Zofii.

Ograniczony dostęp do znieczulenia

Jak wynika z raportu, w 2022 roku na ponad połowie porodówek w kraju podczas porodów siłami natury nie wykonano ani jednego, refundowanego przez NFZ znieczulenia zewnątrzoponowego (ZZO). W 2023 roku tylko 17 proc. porodów siłami natury odbyło się z podaniem ZZO, w kolejnym roku – ponad 22 proc. Na problem dostępności do znieczulenia podczas porodów zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich. W piśmie do ministra zdrowia wskazał, że w niektórych województwach znieczulenie jest praktycznie niedostępne, w innych zaś rodzące mogą z niego skorzystać tylko w największych miastach. Pod tym względem Mazowsze stanowi dobry przykład – w regionie już pod koniec 2024 roku podczas ponad połowy porodów naturalnych stosowano znieczulenie.

Płatne świadczenie i brak zgody pacjentek

Kontrolerzy NIK wykryli także przypadki pobierania od kobiet opłat za opiekę położnych, choć świadczenie to finansowane jest przez Narodowy Fundusz Zdrowia. W warszawskim Szpitalu Klinicznym im. ks. Anny Mazowieckiej usługa indywidualnej opieki była realizowana podczas dodatkowych dyżurów położnych. Pisemnych umów z pacjentkami nie zawierano – opłatę uiszczały one w formie darowizny przekazywanej na konto szpitala. Jej ustalona wysokość w okresie styczeń-czerwiec 2022 wynosiła 1,2 tys. złotych, od lipca 2022 roku – 1,8 tys. złotych. Szpital na Karowej jest także jedną z placówek, w których szkoła rodzenia (od 21. tygodnia ciąży refundowana przez NFZ) miała być bezpłatna wyłącznie dla kobiet zameldowanych w Warszawie.

W gabinetach dwóch placówek, w tym w SPZZOZ w Ostrowi Mazowieckiej, umieszczono broszury z logiem producentów preparatów żywieniowych dla niemowląt. W klinice w Ostrowi jedna z ulotek zachęcająca do karmienia piersią zawierała jednocześnie adres strony internetowej producenta mleka modyfikowanego. Dyrektor szpitala wyjaśnił, że położne nie chciały promować produktów i mogły wykorzystać dostępne materiały bez świadomego rozpoznania ich reklamowej treści.

NIK zwróciła uwagę także na wykonywanie na porodówkach części procedur medycznych bez wymaganej zgody pacjentek. Dotyczyło to m.in. nacięć krocza czy przebijania pęcherza płodowego. W przeanalizowanej przez kontrolerów dokumentacji często brakowało medycznego uzasadnienia dla podjętych przez lekarzy działań.

Powiaty na Mazowszu bez porodówek

Jak wynika z raportu NIK, w 2025 roku oddziały położnicze działały w co najwyżej połowie powiatów w Polsce. Porodówki nie było w 132 powiatach w całym kraju, w 15 na samym Mazowszu – to najwięcej ze wszystkich województw. W latach 2022-2024 w całej Polsce zamknięto łącznie 26 oddziałów ginekologiczno-położniczych, dwa w województwie mazowieckim. Tylko w 2025 roku zamknięto 27 kolejnych, w tym trzy mazowieckie. Od stycznia 2026 roku liczba powiatów bez porodówki wzrosła do 136 w skali kraju, na Mazowszu do 18.

W odpowiedzi na problem znikających porodówek Ministerstwo Zdrowia w styczniu tego roku wydało rozporządzenie rozszerzające dostępność opieki okołoporodowej. Rozporządzenie gwarantuje opiekę położnej w szpitalach na terenie powiatów, w których do najbliższego oddziału położniczego jest więcej niż 25 km. Jak w opublikowanym raporcie zaznacza Najwyższa Izba Kontroli, zmiana przepisów nie rozwiązuje jednak pilnego problemu braku infrastruktury. Kolejny problem skupia się wokół wyposażenia szpitalnych oddziałów. Blisko 45 proc. łóżek szpitalnych w Polsce kwalifikuje się do pilnej wymiany. Szpital Kliniczny im. ks. Anny Mazowieckiej w Warszawie znalazł się wśród sześciu placówek, których dyrektorzy sami sygnalizowali NIK potrzebę wymiany łóżek – łącznie 378 na oddziałach ginekologiczno-położniczych i neonatologicznych.

Opieka okołoporodowa w Polsce

Najwyższa Izba Kontroli podkreśla, że aby bezpieczeństwo i prawa rodzących kobiet były respektowane w każdym szpitalu, konieczne są systemowe zmiany oraz skuteczniejszy nadzór nad przestrzeganiem obowiązujących standardów opieki okołoporodowej. NIK zwróciło się już do Ministerstwa Zdrowia z prośbą o zmiany w rozporządzeniach dotyczących m.in. dokumentacji medycznej, w tym prowadzenia karty przebiegu ciąży.

Opieka okołoporodowa w Polsce jest bezpłatna dla wszystkich kobiet w ramach NFZ i regulowana przez tzw. standard organizacyjny opieki okołoporodowej. Obejmuje ona kompleksowe wsparcie matki na każdym etapie – w czasie ciąży (badania, szkoła rodzenia od 21. tygodnia ciąży), podczas porodu (dostęp do metod łagodzenia bólu, umożliwienie kontaktu "skóra do skóry") i w połogu (poporodowy pobyt w szpitalu) oraz opiekę nad noworodkiem.