W Orońsku (woj. mazowieckie) możemy podziwiać niezwykłą instalację artystyczną upamiętniającą wybitną postać w dziejach polskiego drogownictwa. Na przystanku autobusowym na DW 735, nieopodal Centrum Rzeźby Polskiej, jest przystanek, na dachu którego stoi rzeźba mężczyzny z urządzeniem geodezyjnym. 

Kim był Franciszek Ksawery Christiani?

To Franciszek Ksawery Christiani, pierwszy dyrektor Dyrekcji Jeneralnej Dróg i Mostów w Królestwie Polskim. Od jego nominacji w 1819 r. rozpoczęła się historia centralnej administracji drogowej na ziemiach polskich. Kiedy Christiani obejmował stanowisko, jedyną drogą o utwardzonej nawierzchni była podmiejska trasa spacerowa prowadząca z Warszawy do Bielan (obecnie to dzielnica stolicy). 

Pod jego kierownictwem wprowadzano jednolite przepisy, standardy techniczne oraz rozwiązania poprawiające bezpieczeństwo i komfort podróżowania. Przy traktach powstawały zajazdy, w których podróżni mogli odpocząć, zjeść posiłek, przenocować lub zmienić konie. Wzdłuż dróg ustawiano słupy milowe, a w niebezpiecznych miejscach montowano bariery ochronne. Miejscowości zaczęto oznaczać tablicami z nazwami umieszczanymi przy wjazdach.

Jednym z najbardziej znanych osiągnięć tamtego okresu była budowa Traktu Brzeskiego. Licząca około 190 km trasa należała do najnowocześniejszych dróg ówczesnej Europy.

Skala przemian dokonanych pod jego nadzorem była imponująca. Po 23 latach jego pracy Królestwo Polskie dysponowało już siecią około 2000 km dróg bitych, a służba drogowa liczyła ponad 800 wykwalifikowanych pracowników technicznych.

Dlaczego rzeźba jest w Orońsku?

Na co dzień Christiani mieszkał w Warszawie, w gmachu Dyrekcji Jeneralnej Dróg i Mostów przy Nowym Świecie. Podczas prac przy Trakcie Krakowskim zainteresował się jednak położoną w okolicach Radomia wsią Orońsko. Zaniedbany majątek najpierw wydzierżawił, a następnie w 1834 r. odkupił wraz z żoną od rządu. Orońsko stało się jego kolejnym wielkim przedsięwzięciem, a zarazem rodzinną, wiejską rezydencją.

Christiani rozpoczął kompleksową przebudowę miejscowości. Przenosił zabudowania na wyżej położone tereny, porządkował okoliczne drogi i obsadzał je drzewami. Modernizował ujęcia wody, a także przekształcał park oraz zespół pałacowy. Było to przedsięwzięcie, w którym ponownie połączył myślenie techniczne z troską o funkcjonalność, krajobraz i warunki życia mieszkańców.

Świadomy, że może nie zdążyć ukończyć wszystkich planów, zobowiązał w testamencie żonę do kontynuowania prac, zwłaszcza realizacji nowej zabudowy projektowanej przez inż. Matschekę. Za zasługi przy budowie dróg 14 stycznia 1840 r. otrzymał dziedziczne szlachectwo Królestwa Polskiego wraz z herbem Jarosław. Współcześnie herbem tym posługuje się gmina Orońsko.