Historia osad, które stworzyły Wesołą

Obecny kształt Wesołej jest wynikiem stopniowego łączenia terenów, które przez stulecia tworzyły niezależne wsie i osady. W skład współczesnej dzielnicy wchodzą przede wszystkim osiedla: Stara Miłosna, Wesoła, Wola Grzybowska, Grzybowa, Groszówka, Zielona i Plac Wojska Polskiego. Każde z nich ma swoją długą historię.

Najstarszym terenem jest obecny obszar osiedla Stara Miłosna. Pierwsza pisemna wzmianka o Miłośnie pochodzi z 1416 roku. Była to wieś szlachecka zamieszkana przez drobną szlachtę zagrodową. Przez kolejne stulecia nazwa miejscowości ewoluowała – od Milosiny, przez Miłośnię i Miłośną, aż po współczesną Starą Miłosną. Określenie "Stara" zaczęło być używane wraz z rozwojem kolei i pojawieniem się stacji Miłosna.

Wola Grzybowska była niegdyś folwarkiem i osadą należącą do gminy Okuniew. Grzybowa była osadą przy ważnym szlaku prowadzącym z Grochowa w kierunku Stanisławowa, a w jego okolicy znajdował się karczma Zielona. Z kolei Groszówka była najmłodszą osadą, której rozwój długo hamowały piaszczyste wydmy i zalesiony teren. Nazwa miała nawiązywać do bardzo niskiej ceny, za jaką sprzedawano tu ziemię. Teren Placu Wojska Polskiego był niegdyś poligonem artyleryjskim, gdzie stacjonowały wojska carskie.

Przez wieki większość tych terenów pozostawała przede wszystkim obszarem rolniczym i leśnym. Ich położenie na wschód od Warszawy miało jednak ogromne znaczenie. Przez dzisiejszą Wesołą przebiegały bowiem szlaki, którymi podróżowano w stronę Podlasia, Brześcia i dalej na wschód. To właśnie komunikacja w przyszłości całkowicie zmieniła charakter tego miejsca.

Szlaki komunikacyjne otworzyły drogę do rozwoju

Jednym z najważniejszych czynników, które wpłynęły na rozwój Wesołej, był Trakt Brzeski. W 1823 roku, z inicjatywy Stanisława Staszica, powstała droga, która później została nazwana właśnie Traktem Brzeskim. Miała około 198 kilometrów i przechodziła obok wsi Miłosna. Trakt prowadził od Pragi przez Kamion, Grochowo, Miłosną aż do Terespola i Brześcia Litewskiego.

Droga przyciągała nie tylko podróżnych, ale również handel i usługi. Powstawały przy niej dom pocztowy, szkoła czy straż ogniowa. Droga spowodowała skok cywilizacyjny i stała się impulsem do rozwoju tych terenów.

Jednak to nie jedyny szlak komunikacyjny, który się tu znajdował. Najstarszym był Stary Trakt, prowadzący z Grochowa przez Okuniew i Stanisławów i dalej na Podlasie w kierunku Rusi. Wzdłuż niego rozwijały się osady i powstawały karczmy (jak na przykład wspomniana Zielona). Przy trakcie powstała osada Grzybowa, a także Wola Grzybowa.

Rozwój kolei

18 września 1867 roku uruchomiono linię Kolei Terespolskiej, która miała swoją stację w Miłosnej. Prowadziła przez Siedlce i Łuków do Terespola. Kolej miała początkowo przede wszystkim znaczenie strategiczne dla Rosji, ale bardzo szybko zaczęła wpływać również na rozwój osadnictwa.

W rejonie dzisiejszego centrum Wesołej powstała platforma przeładunkowa wykorzystywana przez wojsko carskie, która z czasem została przekształcona w przystanek kolejowy. Zaczęły się tam pojawiać pierwsze domy kolejarzy, urzędników, tramwajarzy oraz przedstawicieli warszawskiej klasy średniej. Bliskość stolicy i łatwy dojazd sprawiły, że okolica zaczęła przyciągać również letników.

W 1892 roku uruchomiono letni przystanek kolejowy pomiędzy Rembertowem a Miłosną. Kolej sprawiła, że podróż z Warszawy na te tereny stała się znacznie łatwiejsza, a dotychczasowe leśne i wiejskie okolice zaczęły przekształcać się w miejscowości letniskowe. W 1898 roku w Miłośnie powstała duża cegielnia, a w 1900 roku uruchomiono pierwszą szkołę publiczną.

Letnisko dla warszawiaków

Na początku XX wieku Wesoła zaczęła nabierać zupełnie nowego charakteru. Czyste powietrze, lasy, wydmy i stosunkowo niewielka odległość od Warszawy sprawiały, że mieszkańcy stolicy coraz chętniej spędzali tutaj lato. Powstawały pensjonaty, domy letniskowe i wille.

W 1901 roku powstały osiedla letniskowe, m.in. Wesoła, Grzybowa i Wola Grzybowska. Rozwój nie ograniczał się jednak tylko do budownictwa mieszkaniowego. W 1905 roku w Woli Grzybowskiej powołano straż ogniową. Stały przystanek kolejowy w Woli Grzybowskiej uruchomiono w 1927 roku.

W okresie międzywojennym szczególnie intensywnie rozwijało się budownictwo willowe. Warszawiacy, którzy wcześniej przyjeżdżali tu jako letnicy, coraz częściej kupowali działki i budowali własne domy. Wesoła zaczęła więc przechodzić od sezonowego letniska do stałego miejsca zamieszkania.

Okres II wojny światowej

Rozwój terenów obecnej Wesołej przerwała II wojna światowa. Obszar znalazł się w bezpośrednim sąsiedztwie ważnych szlaków komunikacyjnych i strategicznych obszarów wojskowych. Trakt Brzeski i okoliczne tereny zostały zbombardowane już na początku wojny.

W Wesołej działały struktury Polskiego Państwa Podziemnego. Jednym z ważnych punktów działalności konspiracyjnej był lokal Polskiego Czerwonego Krzyża, gdzie organizowano nielegalne spotkania, udzielano schronienia osobom poszukiwanym przez Niemców i wyrabiano dokumenty. W 1940 roku powstała Piąta Kompania AK Rejonu "Dęby". Stara Miłosna, również miała swój pluton Armii Krajowej, który działał samodzielnie do 1942 roku, później został włączony do Piątej Kompanii. W 1944 roku w jej skład wchodziło 100 żołnierzy.

W lipcu 1944 roku wysiedlono ludność z terenów Wesołej, a teren zaminowano. To tam wojska niemieckie przygotowywały linię obrony, a przez kolejne 6 tygodni przebiegała tam linia frontu niemiecko-sowieckiego. Gdy rozpoczęło się Powstanie Warszawskie, żołnierze AK z rejonu Wesołej otrzymali rozkaz ruszenia na pomoc walczącej Warszawie, jednak z powodu sytuacji na froncie i odcięcia drogi w kierunku Wisły został on odwołany.

Wojna przyniosła Wesołej ogromne straty. Mieszkańcy wielu osiedli zostali wysiedleni z terenów objętych działaniami wojennymi, a po zakończeniu walk wracali do zniszczonych domów. Większość rodzin straciło w wojnie kogoś bliskiego.

Od osady do samodzielnego miasta

Po wojnie rozpoczął się nowy etap historii Wesołej. W 1950 roku wydmy na terenie wszystkich dzisiejszych osiedli zostały zalesione, co dodatkowo ukształtowało charakter tego obszaru. Rok później Stara Miłosna została wyłączona z gminy Wawer, a w 1952 roku Groszówka, Grzybowa, Wola Grzybowska, Zielona i Stara Miłosna zostały połączone w nową jednostkę administracyjną – gminę Wesoła.

Początkowo Wesoła znalazła się w granicach Miejsko-Uzdrowiskowego Powiatu Otwockiego, a od 1957 roku – Starostwa Ziemskiego Otwockiego. Stopniowo rosła liczba mieszkańców i rozwijała się infrastruktura. Powstawały szkoły, biblioteka, obiekty sportowe i instytucje publiczne.

W 1968 roku Wesoła otrzymała prawa miejskie, a 1 stycznia 1969 roku formalnie rozpoczęło funkcjonowanie miasto Wesoła. W jego granicach znalazło się sześć osiedli: Wola Grzybowska, Wesoła, Groszówka, Grzybowa, Zielona i Stara Miłosna.

Wesoła dołącza do Warszawy

Przez kolejne dekady Wesoła pozostawała samodzielnym miastem. Jej rozwój był związany przede wszystkim z Warszawą. Stolica była miejscem pracy dla wielu mieszkańców, natomiast Wesoła oferowała spokojniejsze warunki życia, domy jednorodzinne i dostęp do terenów zielonych.

Przełom nastąpił w 2002 roku, kiedy to mieszkańcy w referendum zdecydowali o przyłączeniu Wesołej do Warszawy. I tak o to 27 października 2002 roku Wesoła stała się osiemnastą, a zarazem ostatnią z obecnych dzielnic stolicy.

Choć Wesoła zachowała swój kameralny charakter, nie oznacza to, że zatrzymała się w miejscu. W ostatnich latach dzielnica przechodzi stopniową modernizację infrastruktury. Szczególnie dużo dzieje się w zakresie dróg, odwodnienia, kanalizacji i poprawy bezpieczeństwa pieszych. W 2019 roku otwarto tam pierwsze w dzielnicy Liceum Ogólnokształcące.