Foametea opowiada o klęsce głodu, która dotknęła Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką rok po zakończeniu wojny. Według organizatorów głód pochłonął około 200 tysięcy ludzi. Na dwudziestu czterech planszach pokazano dokumenty archiwalne, kartki żywnościowe i świadectwa ocalałych.

Czego dotyczy wystawa „Foametea”?

Wystawa dotyczy głodu, który w latach 1946–1947 objął Mołdawską SRR, czyli obszar dzisiejszej Republiki Mołdawii. Rumuńskie słowo z tytułu znaczy tyle co głód.

Organizatorzy mówią o około 200 tysiącach ofiar wśród mieszkańców republiki, a część historyków szacuje straty wyżej. Szczyt klęski przypadł na zimę i wiosnę 1947 roku. Ludzie umierali z głodu w regionie rolniczym.

Najważniejsze jest jednak to, co wystawa mówi o przyczynie. Dokumenty z epoki tłumaczyły katastrofę suszą. Materiały zebrane przez organizatorów pokazują inny obraz: głód był następstwem decyzji administracyjnych. Władze mimo nieurodzaju egzekwowały plany skupu i odbierały wsiom zapasy, które pozwoliłyby przetrwać zimę.

Co pokazano na planszach?

Plansze zestawiają dwa rodzaje źródeł: dokumentację urzędową z epoki oraz świadectwa ludzi, którzy głód przeżyli.

W pierwszej grupie znalazły się nakazy skupu, protokoły zajęcia zapasów, kartki żywnościowe i tajne raporty władz. Te ostatnie są najmocniejszą częścią ekspozycji. Skalę śmiertelności opisują suchym językiem sprawozdań, a nigdy nie miały trafić do obiegu publicznego. Osobny zestaw dokumentów dotyczy sierocińców.

Druga grupa to historia mówiona. Relacje ocalałych oddają to, czego w raportach nie ma: codzienność rodziny tracącej kolejnych bliskich. Uzupełniają je fotografie z epoki.

Źródła pochodzą z mołdawskich instytucji, między innymi z Narodowego Muzeum Historii Mołdawii, Narodowej Agencji Archiwów, Muzeum Historii Wsi Avdarma oraz Archiwum Rejonowego w Ceadîr-Lunga. Ten dobór tłumaczy, dlaczego duża część pokazanych materiałów nie była wcześniej publikowana poza Mołdawią.

Kto przygotował ekspozycję?

Wystawa powstała w Laboratorium Lemkina, wspólnym programie badawczym Instytutu Pileckiego i Centrum Mieroszewskiego, powołanym porozumieniem z grudnia 2025 roku.

Program bada naruszenia prawa międzynarodowego w Europie Środkowej i Wschodniej oraz ich następstwa, ze szczególnym uwzględnieniem zbrodni państwa rosyjskiego, dawnych i współczesnych. Patronem programu jest Rafał Lemkin, prawnik pochodzący z terenów dawnej Rzeczypospolitej, który wprowadził do prawa międzynarodowego pojęcie ludobójstwa. Termin ukuł w 1944 roku, w pracy o rządach państw Osi w okupowanej Europie.

Otwarciu wystawy 28 sierpnia 2026 r. towarzyszyło seminarium w Domu bez Kantów przy Krakowskim Przedmieściu 11. Wzięli w nim udział badacze z Mołdawii, między innymi dr Virgiliu Bîrlădeanu i dr Ludmila Cojocaru, oraz członkowie tamtejszej Rady Pamięci, gremium zajmującego się pamięcią ofiar represji politycznych okresu komunistycznego.

Na czym wydrukowano plansze Foametei?

Ekspozycja na ulicy musi znieść to, czego wystawa w budynku nigdy nie doświadcza: deszcz, wiatr i pełne słońce od pierwszego do ostatniego dnia. To wymaganie decyduje o wyborze nośnika.

Foametea liczy 24 plansze w formacie 100 × 200 cm, ustawione w trzech modułach po osiem. Nośnikiem jest dibond o grubości 3 milimetrów. To kompozyt aluminiowo-polietylenowy (ACM), złożony z dwóch cienkich blach aluminiowych i rdzenia z tworzywa.

Grafikę wydrukowano techniką bezpośredniego druku UV. Farba utwardza się światłem ultrafioletowym już w chwili nadruku, więc plansza od razu jest sucha i odporna na ścieranie.

Gotowe plansze trzeba jeszcze dowieźć i osadzić. Na Krakowskim Przedmieściu trafiły do przygotowanych wcześniej ścianek ustawionych przy kościele Wizytek. Druk, transport i montaż wykonała warszawska firma D-POS, specjalizująca się w oznakowaniu i grafice wystawienniczej dla muzeów i instytucji kultury.

Gdzie i do kiedy można zobaczyć wystawę?

Wystawa stoi przy Krakowskim Przedmieściu 34 i będzie dostępna do 15 września 2026 r. Wstęp jest wolny.

Format plenerowy nie ma godzin otwarcia ani kasy biletowej. Plansze można obejrzeć o dowolnej porze, także wieczorem. Krakowskie Przedmieście to reprezentacyjny odcinek Traktu Królewskiego. Wystawa trafia tu do przechodniów, którzy nie wybraliby się do muzeum.

Plansze dla Foametei wydrukował i zmontował D-POS.