W rytmie kultury| Elżbieta Goetel

"Wskazywaliśmy, gdzie należy postawić krzyżyk"

Dzień wyborów wspominała w Polskim Radiu RDC Elżbieta Goetel. Aktorka i działaczka "Solidarności" była gościem Beaty Jewiarz w specjalnym wydaniu "W rytmie kultury". 

– Byliśmy bardzo zaangażowani w sprawie wyborów, ponieważ te wybory tym się charakteryzowały, że nie było ciszy wyborczej. Można było agitować nawet w dniu wyborów. No i przed każdym punktem wyborczym stał stolik, na którym były listy wyborcze. No i też miałam taki swój stolik przed punktem wyborczym w Sopocie. Informowaliśmy ludzi, którzy chcieli się czegoś dowiedzieć, na kogo mają głosować. Oni przychodzili i dopytywali nas: "Tylko powiedzcie, na kogo mamy głosować, żebyśmy nie zagłosowali źle". No i pokazywaliśmy palcem na liście na nazwisko, na które należy postawić krzyżyk. Takie to były czasy – mówiła. 

Wybory w 1989 roku

W 1989 r. kandydaci Komitetu Obywatelskiego "Solidarność" zdobyli wszystkie mandaty przeznaczone dla posłów bezpartyjnych i 99 ze 100 mandatów senatorskich. Wybory te zapoczątkowały proces transformacji ustrojowej w naszym kraju, a Senatowi I kadencji przypadła szczególna rola jedynego w pełni suwerennego organu władzy odradzającej się po latach komunizmu Rzeczypospolitej.

Senat został przywrócony w wyniku porozumień Okrągłego Stołu w 1989 r. Po długich sporach ustalono, że wybory do Izby wyższej, składającej się ze 100 senatorów, będą całkowicie wolne i zostaną przeprowadzone według ordynacji większościowej. W wyborach do Sejmu, liczącego 400 posłów, tylko 161 mandatów było wolnych, a 299 zarezerwowano dla rządzącej koalicji. Zgodnie z ordynacją wyborczą z każdego spośród istniejących wówczas 49 województw zostało wybranych po 2 senatorów, z wyjątkiem województw mazowieckiego i katowickiego, którym przyznano po 3 mandaty

Kandydaci na senatorów Komitetu Obywatelskiego "Solidarność" zostali wyłonieni w kwietniu 1989 r. Ich znakiem firmowym było zdjęcie z Lechem Wałęsą, umieszczone na plakatach autorstwa Erazma Ciołka. Kampania wyborcza była możliwa dzięki tysiącom wolontariuszy zaangażowanych w działalność KO „Solidarność” w całej Polsce. W pierwszej turze kandydaci solidarnościowi zdobyli 92 ze 100 mandatów senatorskich. Największy odsetek głosów zdobyli: Zofia Kuratowska (ponad 82%, 231 tysięcy głosów), Roman Ciesielski i Józef Ślisz (ponad 81%). Najwięcej, prawie 913 tysięcy osób, głosowało na Andrzeja Wielowieyskiego.W drugiej turze, 18 czerwca, jako jedyny z „drużyny Wałęsy” mandatu senatorskiego nie uzyskał kandydujący z województwa pilskiego Piotr Baumgart, którego pokonał Henryk Stokłosa. W Senacie I kadencji zasiadło więc 99 senatorów wybranych spośród kandydatów KO "Solidarność" i 1 niezrzeszony.

Wybory parlamentarne w 1989 r. upamiętnia Dzień Wolności i Praw Obywatelskich, obchodzony 4 czerwca. Święto zostało ustanowione uchwałą Sejmu w 2013 r. Podkreślono w niej, że w czasie tych wyborów "siłę zastąpiła kartka wyborcza", a wynik głosowania zapoczątkował proces uwalniania się Europy od komunizmu.