Czersk to dzisiaj niewielka miejscowość, ale za czasów książąt mazowieckich znajdował się tu najważniejszy, obok Płocka, ośrodek władzy na Mazowszu. W miejscu słowiańskiej osady już w XI wieku powstał gród, a potem monumentalny zamek, zmieniały się stroje, zajęcia i rozrywki mieszkańców. Dni rozkwitu przeplatały się z okresami upadku, kiedy wróg lub zaraza pustoszyli całą okolicę.

O czasach świetności Czerska przypominają obecnie turnieje rycerskie, rekonstrukcje i pikniki historyczne. Takie wydarzenie odbędzie się także w dniach 1-3 maja 2026. Organizatorzy pikniku zapowiadają, że będzie to spotkanie ze średniowieczem widzianym nie tylko przez pryzmat wielkiej polityki, ale też codzienności.

W zamkowych murach będzie można sprawdzić, jak wyglądały dawne rozrywki i wyzwania. Będzie m.in. tor przeszkód, gry zręcznościowe oraz zadania inspirowane życiem mieszkańców średniowiecznego grodu. Na uczestników czeka także możliwość wejścia w rolę rycerza – przymierzenia kolczugi, założenia hełmu czy wzięcia do ręki miecza i tarczy. 

Program pikniku w Czersku 

1–2 maja (piątek–sobota, w godz. 12.00-18.00) 

• 12.00 – Szkoła Rycerska
• 13.00 – Zabawy plebejskie – bieg z jajkiem
• 14.00 – Pokaz broni – ostry miecz
• 15.00 – Rzut belą – konkurs nie tylko dla rycerzy
• 16.00 – Zabawy plebejskie – bieg dam i bieg chłopa
• 17.30 – Zamkowe opowieści

3 maja (niedziela, w godz. 11.00-16.00)

• 12.00 – Szkoła Rycerska
• 13.00 – Zabawy plebejskie – bieg z jajkiem
• 14.00 – Pokaz broni – ostry miecz
• 15.00 – Zabawy plebejskie – bieg dam i bieg chłopa
• 16.00 – Zakończenie

2 maja, w sobotę, będziemy tam również my z audycją "Twoje Mazowsze". Zapraszamy do słuchania między 10:00 a 14:00. 

10.10 – Dariusz Falana dyrektor Ośrodka Kultury w Górze Kalwarii i zamku Książąt Mazowieckich w Czersku. Temat: program wydarzeń na tegoroczny sezon turystyczny na zamku.

10.35 – Andrzej Głębicki rekonstruktor, gastronom. Temat: kuchnia rycerska i zamkowa, opowieść o wczesnym średniowieczu i Wikingach.

11.10 – Adrian Pogorzelski, archeolog, rekonstruktor. Temat: znaleziska, artefakty z ziemi czerskiej, osadnictwo na naszych terenach, dlaczego ziemia czerska była atrakcyjna do zamieszkania?

11.35 –  Magdalena i Patryk Zduńczykowie, Urzeczanie z Czerska. Temat: życie od kilku pokoleń nad Wisłą na Urzeczu, relacje i codzienność mieszkańców Czerska.

12.10 – Marianna Król, mistrzyni rękodzielnictwa. Temat: rękodzieło artystyczne na Urzeczu, haft, wycinanka, koronka klockowa, kwiaty z bibuły. Pani Marianna jest depozytariuszką haftu z nadwiślańskiego Urzecza wpisanego na listę Niematerialnego Dziedzictwa Kultury Ministra Kultury.

12.35 – Piotr Chmielewski, zastępca burmistrza Miasta i Gminy Góra Kalwaria. Temat: atrakcje turystyczne gminy Góra Kalwaria.

13.10 – Paweł Boleszczuk, rekonstruktor, szef Hufca Kasztelanii Czerskiej. Temat: rekonstrukcja i skauting jako wielopokoleniowa alternatywa spędzania czasu wolnego, wioska rycerska w Czersku, dawne codzienne życie na zamku.

Polskiego Radia RDC można słuchać w Warszawie na 101 FM, w pasmach lokalnych albo online na www.rdc.pl/player.

Historia zamku w Czersku 

Ślady pierwszego osadnictwa odkryte na tym terenie przez archeologów zostały ocenione na 3 tysiące lat. Osada kultury łużyckiej powstała na wysepce na Wiśle, która płynęła wówczas tuż obok dzisiejszego wzgórza zamkowego. Ślady cmentarzyska kultury przeworskiej z początku naszej ery również znaleziono w tym miejscu, ale już słowiańska osada założona została w VII w. n.e. na czerskich wzgórzach. Na jednym z nich w XI wieku powstał gród obronny. W pierwszym historycznym zapisie w dokumentach z 1142 r. miejsce to nazwane jest Czerniczkiem. To mniej więcej czasy Bolesława Śmiałego i Władysława Hermana. Z nieco wcześniejszego okresu pochodzi bohater niezwykłego znaleziska na podwórcu zamkowym.

Podczas wykopalisk prowadzonych w latach 60. na terenie zamku w Czersku, dokładnie w kościele grodowym, naukowcy znaleźli grób tajemniczego dostojnika. Według jednej z hipotez był to komes Magnus, który przez Wrocław dotarł na zamek w Czersku aż z Anglii. 

Magnus miałby być synem anglosaskiego króla Harolda II i to właśnie za jego sprawą dwunogi smok zwany wywerną – albo bardziej słowiańsko żmijem – trafił najpierw na tarczę księcia czerskiego Trojdena I, później do herbu księstwa, a współcześnie na kilka mazowieckich herbów, głównie powiatów – warszawskiego zachodniego, grójeckiego, ostrowskiego, garwolińskiego, otwockiego oraz na herb miejscowości Lesznowola.

Dwunogiego smoka ze skrzydłami i ostro zakończonym ogonem, tyle że w kolorze czerwonym, miał w herbie książę Janusz I Starszy. I to właśnie dzięki niemu powstał na wzgórzu gotycki zamek z czerwonej cegły.

Centrum militarne Mazowsza

Czersk stał się z czasem centrum militarnym Mazowsza, a w XIV w. uzyskał prawa miejskie. Później, zwłaszcza po zmianie koryta Wisły, która nie obmywała już wzgórza zamkowego, a także po przeniesieniu stolicy księstwa przez Janusza I Starszego do Warszawy, wydawało się, że Czersk zacznie tracić na znaczeniu. I wtedy rozpoczęła się budowa zamku.

Miejsce po wcześniejszym grodzie zostało dokładnie oczyszczone, a wzgórze podniesione o 5 metrów. Najlepsi mistrzowie zostali odwołani z Warszawy, a nawet sprowadzeni z Malborka, by postawić siedzibę godną księcia. Budowa zakończyła się prawdopodobnie tuż przed lipcem roku 1410, kiedy książę Janusz wsparł króla Władysława Jagiełłę w wojnie z zakonem krzyżackim.

Po przejęciu Mazowsza przez Koronę Królestwa Polskiego w 1526 r. Czersk stał się własnością polskich władców, przez pewien czas, wraz z większością Mazowsza, należał do królowej Bony. Bona Sforza d’Aragona, wdowa po królu Zygmuncie Starym, księżna Bari i Rosano, rozbudowała tutejszy zamek, a okolicznym mieszkańcom zaszczepiła miłość do ogrodnictwa i winnej latorośli.