Ogólnopolski projekt "Pamięć miejsca, miejsca pamięci" polega na odkrywaniu, badaniu i dokumentowaniu historii związanych z lokalnymi miejscami pamięci. Od lutego do maja uczestnicy realizowali zadania projektowe i wysyłali sprawozdania do Instytutu. Reprezentanci wszystkich zespołów które ukończyły projekt przyjadą 12 czerwca do Warszawy na dwudniowy zjazd, podczas którego w siedzibie Instytutu przedstawią efekty kilku miesięcy swej pracy na specjalnie przygotowanych stoiskach. 

- Jestem dumna z tego, jak wielu w Polsce mamy lokalnych pasjonatów, którzy dbają o pamięć o ważnych wydarzeniach, miejscach i postaciach związanych ze swoimi społecznościami – mówi koordynatorka projektu Yaroslavna Kwiatkowska z Instytutu Pileckiego. – Cieszy mnie, że tak wiele osób postrzega dziedzictwo swoich małych ojczyzn jako istotny element naszej wspólnej historii i aktywnie przyczynia się do jego zachowania dla przyszłych pokoleń.

Wśród zgłoszonych zespołów dominują grupy szkolne –  aż 32 reprezentują szkoły podstawowe i licea. Pozostałe 10 stanowią lokalne stowarzyszenia, fundacje, biblioteka, środowisko harcerskie oraz grupy miłośników historii. Łącznie w I edycji projektu bierze udział 160 osób. Projekt pokazuje, że pamięć lokalna potrafi łączyć społeczności w całym kraju - od Pomorza po Małopolskę.

Projekt był dla uczestników istotnym doświadczeniem. W swoich sprawozdaniach piszą m.in.:

• "Nauczyliśmy się odpowiedzialności, szacunku do historii, systematyczności, terminowości oraz odwagi w dzieleniu się pomysłami. Zrozumieliśmy, że wspólna praca wydobywa z nas więcej niż działanie pojedynczo"
• "…odkryliśmy, że historia naszego regionu jest jak wielowarstwowa opowieść, cicha, a jednocześnie pełna znaczeń. Poznawaliśmy losy ludzi, wydarzenia i miejsca, które ukształtowały lokalną tożsamość. Zrozumieliśmy, że przeszłość nie jest zamkniętą księgą lecz żywym dziedzictwem, które należy pielęgnować i przekazywać następcom"
• "Liczymy, że nasza praca stanie się pomostem pomiędzy przeszłością, teraźniejszością a przyszłością. Chcielibyśmy aby nasze działania miały pozytywny wpływ na młodzież szkół podstawowych i średnich w naszym regionie. To my, ale i oni powinni utrwalać lokalną pamięć, budzić zainteresowanie historią i umacniać poczucie wspólnoty"

–  Takie słowa świadczą o tym, że uczestnicy projektu nie tylko zyskali nowe umiejętności, ale dobrze pojęli istotę projektu, odkrywając w swej najbliższej okolicy ludzi i miejsca, o których warto pamiętać i pamięć tę chronić i przekazywać – mówi Kamila Sachnowska, kierowniczka Działu Edukacji w Instytucie Pileckiego.

"Pamięć miejsca, miejsca pamięci"

Nawet najbardziej niepozorna miejscowość kryje swoją historię. Czasem zapisano ją na kamieniu, tablicy czy zabytkowym murze. Innym razem, przeciwnie, nie została jeszcze utrwalona – żyje w ludzkiej pamięci, w opowieściach przekazywanych z pokolenia na pokolenie. „Pamięć miejsca, miejsca pamięci” to projekt, który zachęca do odkrywania i utrwalania tych wyjątkowych historii na mapie mentalnej danej wspólnoty. Instytut Pileckiego zaproponował, by utrwalone historie jak najszerzej zaprezentować, skatalogować, a ich dokumentację przekazać do lokalnej biblioteki lub muzeum – by każdy zainteresowany mógł do niej trafić nawet gdy zabraknie osób pamiętających dawne wydarzenia.

Projekt wystartował w listopadzie 2025 r. Wyzwanie podjąć mógł każdy, kto stworzył w swojej miejscowości grupę zaangażowanych osób w dowolnym wieku. Od lutego do końca maja trwało dokumentowanie wybranych „miejsc pamięci” – w tym czasie uczestnicy mogli liczyć na merytoryczne wsparcie ekspertów z Instytutu. Przedstawiciele 42 grup, które pomyślnie ukończyły działania projektowe i przesłały organizatorom sprawozdania, zostali zaproszeni do Warszawy na uroczysty Finał, który odbędzie się 12 czerwca.

- Na finałowej gali uczestnicy projektu będą mogli zaprezentować swoje prace innym zespołom oraz ekspertom zajmującym się popularyzacją historii. Każdy zespół otrzyma informację zwrotną o mocnych i słabych stronach swojego dzieła, by kolejne projekty udały się jeszcze lepiej – deklaruje Kamila Sachnowska.

Patronat medialny nad wydarzeniem objęło Polskie Radio RDC.