W DESA Unicum w Warszawie można podziwiać kolekcję dzieł wybitnych polskich twórców z kręgu szkoły monachijskiej – Józefa Chełmońskiego, Józefa Brandta, Stanisława Witkiewicza, Alfreda Wierusz-Kowalskiego, Maksymiliana Gierymskiego.

Kresowe miasteczka zagubione w nostalgicznym zimowym pejzażu, targi koni, wyjazdy na polowania, powroty z polowań, zaprzęgi, bryki, sanie, karczmy na rozdrożach, kozacy i ranni powstańcy to częste motywy malarstwa monachijczyków – polskich malarzy tworzących od połowy XIX w. do roku 1914 w Monachium. Elegancka, złotobrązowa, ciepła kolorystyka łagodzi drapieżność ekspresji tych płócien.

Jeden z piękniejszych obrazów w kolekcji londyńskiej to „Targ na konie” Stanisława Witkiewicza. Przedstawia scenę rozgrywającą się na rynku w miasteczku, gdzieś na Kresach. Zima ma się ku końcowi, śniegi topnieją, jest mgliście i szaro. Ludzie, konie, zaprzęgi, bryczki i widoczne w oddali domostwa spowija szarość zimowego dnia.

„Artysta posiada posunięte do wysokiego stopnia poczucie natury. Takie dni posępne bez jednego połysku słońca, pół mgliste, które przejmują ludzi pogłębieniem i zjeżają sierść na skórze zwierząt, mają właściwą swoją fizyognomię, właściwy wyraz, leżący w smutnej jedności z jaką w szarem świetle zlewają się ze sobą chmury, dachy domów, dal, ziemia, drzewa, słowem wszystko co stanowi krajobraz” – pisał o tym obrazie Henryk Sienkiewicz w „Gazecie Polskiej w 1880 r.

Ten i 24 inne obrazy, takie jak m.in. Józefa Brandta „Pożar mostu w kresowym miasteczku”, powstały ok. 1900 r. oraz „Kozacy przed karczmą”, namalowany przez Józefa Chełmońskiego w Paryżu w roku 1881, a także płótno „Nadchodząca burza” przedstawiające charakterystyczny dla Alfreda Wierusza-Kowalskiego motyw rozpędzonej dorożki, tworzą zbiór o tematyce bliskiej sercom Polaków.

„Wokół śnieżna zima. Przed zabudowaniami drewnianej, wiejskiej karczmy, urządził sobie postój oddział kozaków. Po prawej biegnie pokryta rozjeżdżoną bryją droga do wsi. Centralny motyw obrazu to grupa kozackich koni, stojących wzdłuż gościńca na tle dominującej bryły karczmy z ogromną połacią dachu pokrytego równiutką warstwa niemal idealnie białego śniegu” – opisuje obraz „Kozacy przed karczmą” monografista Chełmońskiego, historyk sztuki Tadeusz Matuszczak.

Fenomen szkoły monachijskiej

Po ponad pół wieku ten prywatny zbiór pięknych i cennych obrazów po raz pierwszy trafia na publiczną wystawę w Polsce. Wiele prezentowanych dzieł nie było pokazywanych w kraju od ponad stu lat, a część – nigdy wcześniej. Powstałe w Paryżu i Monachium, przez dekady funkcjonowały w obiegu zagranicznych rynków sztuki.

„Obecnie kolekcja, która będzie licytowana na akcji 9 grudnia, ma realną szansę zasilić zarówno kolekcje prywatne, jak i zbiory muzealne” – zaznaczają marszandzi z DESA Unicum.

Ekspozycja wpisuje się w szersze zainteresowanie fenomenem szkoły monachijskiej, który podkreśla również monumentalna wystawa w Muzeum Narodowym w Lublinie.

Jakie nowe wystawy w DESIE?

Wystawa „Malarstwo XIX wieku i Szkoła Monachijska. Dzieła z polskiej kolekcji w Londynie” to niejedyna prezentacja sztuki dawnej w DESA Unicum. W grudniu, w ramach dwóch wystaw można oglądać łącznie 117 prac najbardziej znanych artystów, w tym szkic doskonale znanego z podręczników szkolnych obrazu Władysława Podkowińskiego „Szał” – informują organizatorzy wystaw i aukcji.

Wpływu Szkoły Monachijskiej na rodzime malarstwo nie sposób przecenić. Polscy malarze w Bawarii na trwałe zapisali się w kanonie historii sztuki. Mogli konfrontować swoje idee z najnowszymi prądami i przeszczepiać je na rodzimy grunt. Ich twórczość wyraźnie zaznaczyła obecność Polaków na europejskiej scenie artystycznej. Jednocześnie stała się sposobem na pokazanie światu historii, kultury i pejzaży państwa, które wówczas nie istniało na mapie.

Na wystawie w DESA Unicum możemy zobaczyć prace 25 reprezentantów polskiego środowiska artystycznego w Monachium.

Obok londyńskiej kolekcji, DESA Unicum przygotowała wyjątkową selekcję aż 117 prac sztuki dawnej w ramach wystawy „Sztuka Dawna. XIX wieku, Modernizm, Międzywojnie”. Na odwiedzających czekają topowe nazwiska szkoły paryskiej, w tym prace Mojżesza Kislinga, Tadeusza Makowskiego, Eugeniusza Zaka. Nie zabrakło prac Jacka Malczewskiego, Józefa Mehoffera, Franciszka Żmurki, a także świetnej selekcji prac artystek: Olgi Boznańskiej, Meli Muter, Alicji Halickiej, Tamary Łempickiej.

Szczególną uwagę na wystawie przyciąga szkic obrazu „Szał uniesień” Władysława Podkowińskiego, który należy do najsłynniejszych dzieł polskiego symbolizmu. Płótno uosabia namiętność i szaleństwo, a jego prezentacja w warszawskiej Zachęcie w 1894 r. wywołała ogromne poruszenie. Sam artysta na oczach zszokowanej publiczności zadał pracy ciosy nożem. Dzieje obrazu i towarzysząca mu legenda należą do najgłośniejszych i najbardziej intrygujących historii w dziejach sztuki polskiej.

Wystawy „Malarstwo XIX wieku i Szkoła Monachijska. Dzieła z polskiej kolekcji w Londynie oraz „Sztuka Dawna. XIX wieku, Modernizm, Międzywojnie. Sesja Wieczorna” dostępne w Salonie DESA Unicum w Warszawie.

Czytaj też: Internauci wybrali. Znamy Młodzieżowe Słowo Roku 2025